17 người bị kết án tử trong vụ nhận hối lộ thời phong kiến

Từ tố cáo của nhân sĩ, hàng chục viên quan liên quan việc nhận hối lộ, bao che cho thương nhân trốn thuế đã bị phát hiện.

Tháng 12 năm Tự Đức thứ 7 (1854), trong tờ trình nêu bức xúc về nạn nhận hối lộ, sĩ nhân Chu Trung Lập ở Quảng Nam cho hay: Thuyền buôn người Thanh đút tiền cho quan tỉnh để lậu thuế. Tỉnh phái là Bạch Doãn Lân, Thông phái là Nguyễn Chiêm Lượng, Án sát là Đặng Kham, Tri phủ là Nguyễn Bá Đôn, Đốc học là Trịnh Xuân Thưởng có hành vi "đục khoét", vòi tiền của dân.

Châu bản triều Nguyễn viết khi biết chuyện vua Tự Đức lập tức sai Hữu tham tri Bộ Binh kiêm quản Viện Đô sát là Trương Văn Uyển cùng với Khoa đạo Nguyễn Vĩnh, Viên ngoại lang ty Hình là Phạm Công Đề đến Quảng Nam điều tra thực hư. Trong thời gian này, Chu Trung Lập bị quản thúc tại địa phương đề phòng vì hiềm khích mà tố cáo sai.

Vua yêu cầu người có công được thưởng, người có tội phải trừng phạt. "Trẫm có lòng mong đất nước thịnh trị mà bọn tham quan lại khiến người dân phẫn uất, vì thế phải chỉnh đốn lại một phen để thoả lòng dân".

Kết quả sau đó cho thấy nội dung tố cáo là có thật. Chiếu theo Hoàng Việt luật lệ, 17 người liên quan bị xử bị tội giảo giam hậu (bắt thắt cổ chết nhưng giam lại đợi lệnh) bao gồm: 4 người từng là thông phán (chức quan nhỏ ở tỉnh), 2 kinh lịch (giúp việc cho quan tỉnh), 8 bát phẩm (phẩm trật thứ 8 trong thang cấp bậc quan lại nhà Nguyễn), hai cửu phẩm (phẩm trật thứ 9), một vị nhập lưu (thư lại chưa được xếp vào ngạch bậc vì chưa qua thi tuyển).

25 người liên quan bị tội lưu (đày đi xa), trong đó có hai quan bát phẩm, 10 cửu phẩm, 13 vị nhập lưu. 12 người mang tội đồ (đày khổ sai). 8 người bị phạt tội trượng (đánh gậy), 8 người bị cách chức.

Việc điều tra còn phát hiện Tham tri Bộ Hộ là Phan Tĩnh đã nhận tiền lậu thuế. Người này cùng với Đào Trí Phú (nguyên Bố chính), Phan Bật (nguyên Đốc) đã chia nhau 60 lạng bạc. Tổng đốc Trần Tri, Hộ đốc Bắc Ninh là Nguyễn Quốc Hoan, Bố chính Bình Định là Nguyễn Hữu Độ bị khép vào tội Thất sát (không giám sát).

Tri phủ Điện Bàn là Nguyễn Bá Đôn bị tước bỏ tên trong sổ làm quan do sách nhiễu vòi hối lộ, nhận tổng cộng 12 lạng bạc. Cùng nhận hối lộ hai lạng bạc, quan án sát Đặng Kham bị thu lại bằng sắc, xoá tên trong sổ làm quan.

Vua Tự Đức ra chỉ dụ, trong vụ án này, 8 người bị khép vào tội lưu trở lên mà tuổi 70-80, mang bệnh thì cho giảm tội, cắt chức. Ai trả hết tiền đã nhận từ nhà buôn Trung Quốc thì sẽ được giảm tội.

Với số lượng người bị kết án lớn, trong đó 17 người bị xử tội chết, đây được coi là một trong những vụ án nhận hối lộ quy mô lớn và mức phạt nghiêm khắc nhất trong lịch sử thời phong kiến.

2.032