Bài viết trên mạng xã hội có được bảo hộ quyền tác giả không?

Với sự bùng bổ tông tin, bùng nổ mạng xã hội việc truyền tải thông tin hiện nay với tốc độ được đẩy lên nhanh chóng. Người ta sẽ không cần phải mất thời gian mua một tờ báo và tay truyền tay để đọc bài báo đó qua nhiều người. Thay vì đó chỉ cần một vài thao tác lướt chuột, lướt màn, một vài thao tác bạn có thể chia sẻ thông tin một cách nhanh chóng trên mạng xã hội. Không dừng lại chỉ là những thông tin thời sự, mà còn là những bài viết hay, những bài viết có giá trị học hỏi bạn có thể chia sẻ cho bạn bè của mình bằng những thao tác hết sức đơn giản.

Từ sự bùng nổ thông tin trên mạng xã hội này, những vấn đề về quyền sở hữu trí tuệ mới phát sinh. Một câu hỏi nhiều người đặt ra là “Bài đăng trên mạng xã hội” có là đối tượng được bảo vệ quyền tác giả hay không? Người chia sẻ bài viết trên mạng xã hội có bị xem là hành vi xâm phạm quyền tác giả không? Chúng ta trả lời từng câu hỏi dưới đây:

Bài đăng trên mạng xã hội có được bảo hộ quyền tác giả không?

Khoản 1 Điều 14 Luật sở hữu trí tuệ 2005, được sửa đổi bổ sung năm 2009 có quy định như sau:

Điều 14. Các loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả

1. Tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học được bảo hộ bao gồm:

a) Tác phẩm văn học, khoa học, sách giáo khoa, giáo trình và tác phẩm khác được thể hiện dưới dạng chữ viết hoặc ký tự khác;

b) Bài giảng, bài phát biểu và bài nói khác;

c) Tác phẩm báo chí; d) Tác phẩm âm nhạc; đ) Tác phẩm sân khấu;

e) Tác phẩm điện ảnh và tác phẩm được tạo ra theo phương pháp tương tự (sau đây gọi chung là tác phẩm điện ảnh);

g) Tác phẩm tạo hình, mỹ thuật ứng dụng;

h) Tác phẩm nhiếp ảnh;

i) Tác phẩm kiến trúc;

k) Bản họa đồ, sơ đồ, bản đồ, bản vẽ liên quan đến địa hình, kiến trúc, công trình khoa học;

l) Tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian;

m) Chương trình máy tính, sưu tập dữ liệu.

 

Chiếu theo quy định này, bài đăng trên mạng xã hội được xem là bài phát biểu, và được bảo hộ quyền tác giả.

Hành vi chia sẻ bài viết của người khác có phải là hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hay không?

Vấn đề này cần phải bàn sâu về nội dung, nguyên tắc sử dụng mạng xã hội. Hậu hết các trang mạng xã hội lớn trên thế giới hiện nay khi chúng ta đăng ký tài khoản sử dụng nó thì đồng nghĩa chúng ta phải chấp nhận quy định của riêng nó. Trong đó có quy định về chia sẻ các bài viết. Khi tham gia mạng xã hội, chúng ta đã chấp thuận về việc cho người khác “share” bài viết của mình với nút share/chia sẻ/tweet, và người share/chia sẻ/tweet bằng công cụ của trang này sẽ không bị xem là xâm phạm quyền tác giả. Thực tế chúng ta cũng thấy trên mạng xã hội facebook, khi chúng ta ấn nút “chia sẻ” thì bài đăng sẽ được chia sẻ về trang cá nhân, kèm them đó là tên tuổi, hình ảnh, thông tin của người đăng cũng được trích theo, mặc nhiên chúng ta đang trích nguồn tác giả trên bài share của mình.

Tuy nhiên, vẫn còn một hình thức “chia sẻ” khác mà người dùng không sử dụng công cụ của trang mạng xã hội mà sử dụng chức năng copy để đăng lại trên trang cá nhân của mình. Lúc này sẽ có một số trường hợp:

- Người chia sẻ có xin phép và nhận được sự đồng ý của tác giả. Lúc này thì không có vấn đề pháp lý phát sinh.

- Người chia sẻ không/chưa nhận được sự đồng ý của tác giả nhưng có trích dẫn nguồn của bài viết: Pháp luật vẫn quy định một số trường hợp sử dụng tác phẩm đã công bố và không cần sự đồng ý của tác giả, không phải trả thù lao, nhuận bút. Tại Khoản 1 Điều 25 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, sửa đổi bổ sung 2009 có quy định một số trường hợp:

Điều 25. Các trường hợp sử dụng tác phẩm đã công bố không phải xin phép, không phải trả tiền nhuận bút, thù lao

1. Các trường hợp sử dụng tác phẩm đã công bố không phải xin phép, không phải trả tiền nhuận bút, thù lao bao gồm:

a) Tự sao chép một bản nhằm mục đích nghiên cứu khoa học, giảng dạy của cá nhân;

b) Trích dẫn hợp lý tác phẩm mà không làm sai ý tác giả để bình luận hoặc minh họa trong tác phẩm của mình;

c) Trích dẫn tác phẩm mà không làm sai ý tác giả để viết báo, dùng trong ấn phẩm định kỳ, trong chương trình phát thanh, truyền hình, phim tài liệu;

d) Trích dẫn tác phẩm để giảng dạy trong nhà trường mà không làm sai ý tác giả, không nhằm mục đích thương mại;

đ) Sao chép tác phẩm để lưu trữ trong thư viện với mục đích nghiên cứu;

e) Biểu diễn tác phẩm sân khấu, loại hình biểu diễn nghệ thuật khác trong các buổi sinh hoạt văn hoá, tuyên truyền cổ động không thu tiền dưới bất kỳ hình thức nào;

g) Ghi âm, ghi hình trực tiếp buổi biểu diễn để đưa tin thời sự hoặc để giảng dạy;

h) Chụp ảnh, truyền hình tác phẩm tạo hình, kiến trúc, nhiếp ảnh, mỹ thuật ứng dụng được trưng bày tại nơi công cộng nhằm giới thiệu hình ảnh của tác phẩm đó;

i) Chuyển tác phẩm sang chữ nổi hoặc ngôn ngữ khác cho người khiếm thị;

k) Nhập khẩu bản sao tác phẩm của người khác để sử dụng riêng.

 

Như vậy, có thể thấy rằng đối với một tác phẩm đã được công bố, mọi người được quyền copy và sử dụng nó với mục đích nghiên cứu, giảng dạy và một số mục đích khác theo Luật định. Ngoại trừ những trường hợp kể trên, mọi hành vi trích đăng lại bài viết của người khác mà không dẫn nguồn tác giả đều được xem là hành vi xâm phạm quyền tác giả.

Theo NHÂN LỰC NGÀNH LUẬT
2.137