Đừng biến lễ hội phồn thực ngàn năm tuổi thành… phim 18+

Ngày xuân, một số nơi tổ chức lễ hội phồn thực, thờ sinh thực khí trong tín ngưỡng phồn thực của người Việt cổ đặc sắc. Lễ hội thiêng này là nơi gửi gắm ước vọng của những người dân làng về sự sản sinh, sinh sôi, dồi dào. Tuy nhiên, thời gian gần đây, lễ hội phồn thực thiêng liêng đã bị  một số người làm hoen ố, dung tục hóa. 

Đừng biến lễ hội phồn thực ngàn năm tuổi thành… phim 18+

Những máy ảnh, máy quay tại Lễ Mật đã làm mất tính thiêng của lễ hội phồn thực

Những lễ hội phồn thực ngàn năm tuổi 

Đêm 11, rạng sáng 12 âm lịch hàng năm, tại miếu Đụ Đị (xã Tứ Xã, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ), diễn ra màn Lễ Mật “tế nhị” nhất Việt Nam. Đây là một nghi lễ cổ xưa, còn lưu giữ duy nhất ở vùng đất Tổ.

Lễ hội này có tên “Linh tinh tình phộc” hay còn gọi là lễ hội “Trò Trám”. Giữa đêm, chủ tế tiến hành làm lễ rồi mang hai “vật linh” thờ trong miếu ra thực hiện nghi thức gọi là “linh tinh tình phộc”. “Vật linh” là sinh thực khí gồm Nõ (tượng trưng cho bộ phận sinh dục nam) và Nường (tượng trưng cho bộ phận sinh dục nữ).

Một cặp vợ chồng, hoặc đôi trai gái tại làng sẽ thực hiện nghi lễ Lễ Mật với hai “vật linh” này. Người Nam sẽ cầm chiếc Nõ đâm vào Nường do người nữ mang trên tay. Nghi thức diễn đi diễn lại 3 lần. Nếu cả 3 lần Nõ đâm trúng Nường, thì có nghĩa là Lễ Mật thành công, cả năm dân làng sẽ gặp may mắn, làm ăn thuận buồm xuôi gió, được mùa.

Lễ hội “Ná Nhèm” (tiếng Tày là “bôi nhọ mặt”) là lễ hội truyền thống đặc sắc của người Tày ở khu vực cửa đình Làng Mỏ (xã Trấn Yên, huyên Bắc Sơn,  tỉnh Lạng Sơn) được tổ chức vào ngày rằm tháng Giêng. Trong lễ hội, 6 trai làng cao to, khoẻ mạnh, được giao nhiệm vụ khiêng “tàng thinh” - tượng trưng cho linh vật của người đàn ông. 

Lễ hội “Ông Đùng - bà Đà” diễn ra vào ngày 14/4 âm lịch hàng năm tại Đền thờ bà chúa Muối thuộc làng Quang Lang (xã Thụy Vân, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình). Trong lễ hội các hình nộm mang cả dáng dấp ông Đùng và bà Đà.

Khi múa lúc nghiêng ngả, quay sang phải, sang trái, cho ông bà có cơ hội “bày tỏ” tình cảm vui mừng với nhau. Các vai ông Đùng, bà Đà phải phối hợp sao cho những lần giáp mặt, thân chập vào nhau. Người Quang Lang giải thích đó là lúc ông bà đang “ăn nằm” với nhau. Sau đó, đoàn múa ra khỏi Đền và đi quanh làng, các Đùng con quấn quýt xung quanh Đùng bố mẹ.

Những hành động phản cảm, dung tục hóa lễ hội

Tại lễ hội phồn thực có nghi lễ luôn được cộng đồng, làng xã ấy bảo vệ rất nghiêm ngặt được gọi là Lễ Mật. Lễ Mật được tổ chức tại đình hoặc miếu, càng ít người trong đó càng đảm bảo tính linh thiêng của nghi lễ. Đặc biệt, nghi lễ “tế nhị” được diễn ra trong đêm tối, không cho phép người tham dự được chụp ảnh hay ánh sáng chiếu vào. Đây là một điều cấm kỵ. 

Thế nhưng, đáng buồn, trong những năm gần đây, có những lễ hội mà cộng đồng muốn thể hiện Lễ Mật của mình ra cho người ngoài, để “câu khách”. Dường như, càng có thêm nhiều người đến dự, họ càng có thêm lợi ích kinh tế. 

Tại “Trò Trám”, rất đông người chen lấn, xô đẩy để vào xem nghi lễ Lễ Mật và tranh nhau chụp ảnh. Đau lòng hơn, tại Lễ Mật năm 2019 vừa qua, một cán bộ ngành văn hóa ngang nhiên livestream (khoảng 20 phút) thực hành trong buổi lễ này trên chính tài khoản facebook của mình. Dù đoạn livestream này sau đó đã bị gỡ bỏ, song nó vẫn là biểu hiện của việc thiếu ý thức trong chính cán bộ ngành văn hóa.

Điều này, gây bất bình, bức xúc cho những người yêu văn hóa. Có người than: “Không hiểu cán bộ văn hóa này nghĩ gì? Chuyện “chăn gối” vợ chồng ông ấy có livestream không mà ông lại dám livestream ở một lễ hội phồn thực với nghi lễ thiêng liêng Lễ Mật ấy?”.

 GS Ngô Đức Thịnh, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu văn hóa rất buồn khi nhìn thấy những bức ảnh chụp Lễ Mật của hội “Trò Trám”. Những hành động như giành giật, chụp ảnh, quay phim trong không gian thiêng ấy làm cho tính thiêng bị triệt tiêu. Tính thiêng là hạt nhân quan trọng, là yếu tố tạo sự hấp dẫn, độc đáo của lễ hội truyền thống. Khi tính thiêng bị triệt tiêu thì ý nghĩa lễ hội cũng mất.  

Người yêu văn hóa chưa hết sốc với hành động của cán bộ văn hóa đó lại tiếp tục bất bình với hành động của một bà “đại biểu”. Tại lễ hội “Ná Nhèm”, khi tàng thinh - tượng trưng cho linh vật của người đàn ông được khênh ra làm lễ, một bà đeo mác “đại biểu” đã “cao hứng” chạy vội tới sờ nắn tàng thinh.

Dường như chưa đã, bà này còn thè lưỡi liếm tàng thing trước sự sửng sốt, bất bình của những người tham gia lễ hội. Ngay lập tức, hình ảnh phản cảm đó được nhiều “tay máy” chụp lại và đưa lên mạng xã hội. Rất nhiều người “ném đá” cho rằng, bà “đại biểu” đã làm dung tục hóa, biến lễ hội phồn thực chẳng khác phim 18+. 

Ngày 23/2/2019, ông Hoàng Thế Vinh, Trưởng phòng Văn hóa & Tuyên truyền huyện Bắc Sơn (Lạng Sơn) xác nhận, hình ảnh phản cảm bà “đại biểu thè lưỡi” mà cư dân mạng đang chia sẻ, bình luận rất nhiều trên zalo, facebook là có thật, xảy ra ở lễ hội “Ná Nhèm”.

“Người phụ nữ trong ảnh là đại biểu khách mời đến từ tỉnh Bắc Giang. Việc này xảy ra từ lễ hội “Ná Nhèm” xuân 2018. Họ cũng đã xin lỗi Ban tổ chức và mọi người” - ông Hoàng Thế Vinh cho hay. 

Những người làm văn hóa là phải đi tiên phong tuyên truyền và có hành động văn hóa. Nhưng có thể thấy, hai người mang danh làm văn hóa lại có hành động phản cảm khiến dư luận bất bình. Nên chăng, ban tổ chức cần có chế tài xử phạt thật nặng những hành động “18 +” như ông “văn hóa” và bà “đại biểu” ấy để trong sạch hóa, lành mạnh hóa, đảm bảo tính thiêng của lễ hội phồn thực hàng trăm năm tuổi.

“Đừng nên biến những lễ hội phồn thực thiêng liêng hàng nghìn, hàng trăm năm tuổi thành một “món hàng” câu khách, như phim “18+!” - ông Lê Quang Thắng- Viện Hàn lâm Khoa học – Xã hội Việt Nam nhấn mạnh.

Thùy Dương

2.500 

Lê Minh Đức Nguyễn Vủ Nguyễn Chí Tâm Nguyễn Chí Nghĩa Lê Phá Duy Linh Phan Duy Bảo Tran Manh Tung Nguyễn Anh Chiến Thông Phùng Đoàn Duy Tùng Huỳnh Minh Hân Thái Nguyễn Quốc Trần Phước Vinh Võ Trường Dự Bùi Quốc Tiến Trần Trung Kiên Vũ Hiếu Nghiêm Nguyễn Hoàng Đăng Thuận Trần Hoàng Danh Khải NGUYỄN VĂN DÂN Phan Diệu Minh Trần Tiến Đạt Lê Minh Nhựt Lê Nguyễn Hà Phú Đoàn Hải Long Nguyễn Tuấn Anh Trần Quang Thi Phạm Thế Hiển Phí Mạnh Thắng Nguyễn Phương Đông Nguyễn Mạnh Cường Nguyễn Đức Huy Huỳnh Tiến Đạt Nguyen Son Lý Hoàng Long Phạm Đình Mạnh Đỗ Thị Phương Anh Phạm Thị Thanh Hằng Nguyễn Thị Thanh Thảo Nguyễn Thúy Võ Ngọc Băng Tâm Nguyễn Ngọc Minh Thư Nguyễn Thị Thu Hà Đinh Thị Loan Thái Nguyệt Đình Vũ Thùy Linh Phạm Thị Ngọc Linh Trần Thị Thu Hồng Tuyen nguyen thi Lê Văn Ngọc Mai Đào Thùy Dung Trần Thị Ánh Tuyết Ngân Nguyễn Hoàng Hà Võ Thị Kiều Trang Cam Thị Bích Đào Trần Mỹ Châu Phương Trần Ngô Ngọc Huyền Giản Thị Hạ Huyền Huỳnh Thị Kim Hân Võ Lê Bích Trâm Phạm Thùy Dung Lê Thị Kiều Oanh Nguyễn Thị Thanh Huyền Nguyễn Thị Qúy Vũ Thùy Trang Huynh Tran Lê Anh Đào Trần Thị Vân Anh Phạm Thị Hải Hạ Lưu Triều Cẩm Uyên Nguyễn Trần Kim Xuyến Nguyễn Thị Phương Thảo Lê Thuý Vy Lê Thị Đài Trang Linh Diep Vu Nguyễn Trần Hiếu Hạnh Nguyễn Nữ Tố Trinh Nguyễn Mỹ Thảo Đoàn Hải Yến Trần Thị Nhật Vân Mã Thị Thảo Nguyễn Ngọc Phương Linh Nguyễn Thị Thùy Dương Nguyễn Thùy Linh Nguyễn Hoàng My Trần Mỹ Châu Nguyễn Thị Út Thy Ngô Tường Vân Nguyễn Thị Lan Thanh Vũ Diệp Linh Ngô Mai Hoa Đỗ thị kim anh Bùi Thị Phương Thảo Nghiêm Minh Trang Lê Thị Hồng Thơ Mai Thị Trúc Uyên Phạm Thị Thùy Trần Thị Thanh Tú Trần Thị Quỳnh Như Kiều Thị Thu Lan Phạm Thị Thanh Hằng Trương Thị Thu Hà Phạm Thị Lệ Vi Hoàng Tố Oanh Nguyễn Thụy Ngân Giang Giản Thị Hạ Huyền Bùi Trương Huyền Trang Phạm Thị Oanh Trương Bích Ngọc Nguyễn Thị Kim Ngân Chu Kỳ Duyên Phạm Yến Thuận Nguyễn Thanh Nguyên Phạm Thị Xuân Nguyễn Thị Hợp Quyên Nguyễn Thị Huyền Trang Hoàng Ngọc Ánh Trần Uyển Nhi Ngô Diệu Linh Vân Thu Nguyễn Thị Bích Châu Huỳnh Mỹ Duyên Nguyễn Thị Minh Phương Nguyễn Thị Thu Hiền Lý Nguyệt Cầm Nguyễn Đặng Thanh Hương Lê Hồng Linh Đặng Thị Hương Đào Thị Thanh Hằng Ngô Thụy Như Hoài Trần Thị Hải Yên Vũ Thanh Tâm Phạm Nguyễn Uyên Nhi Vũ Thị Kim Ái Nguyễn Ngọc Huế Như Cao Quỳnh Anh Lê Thị Duyên Thái Thị Bích Tuyền Nguyễn Bảo Gia Hân Thu Phan Nguyễn Thị Ngà Trương Quỳnh Uyển