M&A doanh nghiệp nhà nước và bài học từ thương vụ MobiFone mua AVG

Từ thương vụ MobiFone mua AVG, có thể thấy, việc mua bán, sáp nhập (M&A) của doanh nghiệp nhà nước không những phải tuân thủ những ràng buộc pháp lý, mà còn phải thực hiện theo đúng thẩm quyền, trình tự và quyết định.

Tổng công ty Viễn thông MobiFone (MobiFone) là doanh nghiệp 100% vốn nhà nước.

Năm 2015, MobiFone có chiến lược tham gia lĩnh vực truyền hình, với 2 phương án lựa chọn là trực tiếp đầu tư, hoặc mua lại một công ty kinh doanh và cung cấp dịch vụ truyền hình sẵn có.

MobiFone đã đi theo hướng thứ hai là mua lại 95% cổ phần của Công ty cổ phần Nghe nhìn Toàn Cầu (AVG), giá trị dự án trên 5.000 tỷ đồng.

Song, trên thực tế, giá trị thương vụ M&A lên tới 8.900 tỷ đồng. Từ sau khi có quyết định đầu tư, ký thỏa thuận, hợp đồng, việc thanh toán diễn ra nhanh chóng.

Chỉ trong vòng 19 ngày, Mobifone đã thanh toán 8.445,324 tỷ đồng (tương đương 95% giá trị hợp đồng).

Tuy nhiên, hợp đồng chuyển nhượng cổ phần chưa hoàn tất thì thanh tra vào cuộc và phát hiện nhiều sai phạm, từ thẩm quyền đến trình tự, quyết định đầu tư. Sau đó, vụ việc được chuyển sang cơ quan điều tra.

Trong tháng 12/2019, phiên tòa xét xử các cá nhân liên quan đã diễn ra với mức đề nghị hình phạt rất nghiêm khắc.

Trong các thương vụ M&A thông thường, yếu tố quan trọng là giá mua và hiệu quả đầu tư.

Còn liên quan đến vốn nhà nước, vấn đề lớn nhất là câu chuyện cơ quan nào có thẩm quyền ra quyết định.

Đây cũng là vấn đề các luật sư đã tranh cãi tại phiên tòa kéo dài nhiều ngày qua. Một số ý kiến trước tòa cho rằng, giao dịch này “lạc lối ngay từ tên gọi” và các bên có sự lúng túng khi áp dụng pháp luật trong bối cảnh 2015 là năm chuyển tiếp với các luật về đầu tư bắt đầu có hiệu lực như Luật số 67, Luật số 69…

Luật sư Phan Trung Hoài phân tích, khi diễn ra giao dịch, nhận thức giữa các bên về áp dụng pháp luật còn lúng túng.

Điều này có nguyên nhân cụ thể là khi Bộ Thông tin và Truyền thông có văn bản hỏi ý kiến các cơ quan chuyên môn thì được xác định trình tự thủ tục dự án theo Luật số 69/2014.

Đến quá trình điều tra thì làm rõ phải áp dụng cả Luật số 67/2014, thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư là Thủ tướng Chính phủ.

Liên quan đến thẩm quyền, có một vấn đề lớn dẫn đến nhận thức của các bị cáo khác nhau, đó là chưa xác định được bản chất giao dịch mua 95% cổ phần AVG là mua cổ phần hay đầu tư dịch vụ truyền hình.

Văn bản trả lời của Văn phòng Chính phủ cũng như Bộ Thông tin và Truyền thông đều có sự khác nhau về tên gọi của dự án.

Ngoài ra, nếu mua cổ phần thì có thuộc đối tượng phải thẩm định giá không và vì sao Bộ Tài chính không xác định giá mua?

Bởi theo Luật giá 2012, việc mua bán doanh nghiệp, cổ phần không thuộc đối tượng Nhà nước định giá, việc thuê đơn vị định giá là phù hợp và kết quả thẩm định giá để các bên xem xét.

Theo luật sư Phan Trung Hoài, có 2 khoản đầu tư ngoài ngành của AVG (gồm phần vốn góp tại Công ty An Viên B.P và Công ty Giống tằm Mai Lĩnh) khiến Hội đồng thành viên MobiFone, Vụ Quản lý doanh nghiệp (Bộ Thông tin và Truyền thông)… tranh cãi.

Theo đề xuất của MobiFone, 2 khoản này không nằm trong giao dịch mua cổ phần.

Khi trao đổi, Bộ Thông tin và Truyền thông xác định giá trị 2 khoản này bằng 0 đồng, tức là giữ nguyên trạng. Việc thoái vốn không thực hiện được vì ảnh hưởng đến quá trình cổ phần hóa sau này của MobiFone.

Bị cáo Phạm Đình Trọng, cựu Vụ trưởng Vụ Quản lý doanh nghiệp cho biết, bị cáo thuộc vụ chức năng, tham mưu cho Bộ trưởng nên tham gia từ đầu đến cuối giao dịch này.

Bị cáo khai nhận, khi MobiFone có báo cáo đầu tiên, “thấy quy mô dự án kinh khủng quá”. Trước khi đặt bút, bị cáo tìm căn cứ pháp lý. Song tại thời điểm đó, Luật số 69/2014 mới có hiệu lực, chưa có hướng dẫn.

“Thực tế là có sự lúng túng khi luật mới ra đời”, bị cáo Trọng thừa nhận.

Có luật sư nêu ý kiến rằng, nếu là một dự án đầu tư thì cần có thời gian, địa điểm, thời hạn đầu tư và phải tuân theo trình tự của dự án.

Còn việc mua bán cổ phần, cổ phiếu diễn ra trong một thời điểm và các bên chỉ quan tâm là giá có đúng giá thị trường không, cổ tức thu về một năm bao nhiêu, tính thanh khoản của cổ phiếu và giá cổ phiếu có tăng không.

Luật Doanh nghiệp cũng quy định, đầu tư kinh doanh gồm 4 trường hợp, trong đó dự án đầu tư là một phần hoạt động đầu tư kinh doanh và độc lập với việc mua bán cổ phần, cổ phiếu với công ty khác. Vì vậy, khi các bị cáo lập dự án đầu tư, luật sư này cho rằng, có “sự lạc lối ngay từ tên gọi”.

Luật sư Nguyễn Thế Truyền cho rằng, trước ngày 30/1/2019 có nhiều văn bản hướng dẫn khác nhau, nhưng sau ngày này thì có Nghị định số 10/2019/NĐCP quy định chi tiết về thẩm quyền của cơ quan đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Tuy nhiên, một số trường hợp hiện vẫn chưa có lời giải cụ thể.

Ví dụ, doanh nghiệp A có 40% vốn nhà nước, doanh nghiệp A đầu tư 40% vốn vào một doanh nghiệp B. Nếu A muốn bán phần vốn của mình tại B thì ai có thẩm quyền quyết định bán phần vốn tại doanh nghiệp B?

Vấn đề ở đây là xác định phần vốn tại doanh nghiệp B là vốn nhà nước hay không, từ đó mới xác định được là thẩm quyền bán phần vốn tại B là của A, hay phải xin ý kiến của cả cơ quan đại diện phần vốn nhà nước tại A mới được quyền bán.

2.173 

Phi Long Nguyễn Lê Nhật Thắng Lê Quân Kiều Văn Đức Lê Chánh Trần Thiện Lương Nguyễn Trung Đạt An Quốc Minh Đỗ Khải Nguyễn Ngọc Quân Nguyễn Hữu Sông Nguyễn Công Hậu Trần Hoàng Gia Lê Tuấn Anh Mai Thanh Hải Trần Minh Chiến Lý Nhật Bình Nguyễn Bá Phương Đào Bảo Trung Ngô Tấn Lâm Huy Nguyễn Đình Kiên Nguyễn Văn Khoa Trần Văn Việt Đỗ Văn Đạc HỒ ĐẮC SUN Trần Thanh Tín Nguyễn Phan Chánh Vũ Đức Kiêm Châu Duy Đăng Thin Văn Đặng Thanh Duy Vũ Đức Huy Dương Quang Dũng Nguyễn Trường Trương Văn Linh Vũ Hà My Trần Thị Huyền Bùi Thị Huyền Trân Nguyễn Thị Thanh Nga Phạm Thị Nhật Vũ Thị Hồng Điệp Trần Vinh Phụng Thân Thị Thúy Như Vũ Thị Hương Nguyễn Thị Diểm Thúy Lê Nguyễn Trà My Trần Xuân Quỳnh Nguyễn Thị Yến Nhi Đinh Thị Huyền Mai Bành Nguyễn Vĩnh Hân Lê Thị Hiền Hồ Thị Diệu Linh Lê Thị Bích Vân Trần Thị Vân Anh Trương Thị Hường Huỳnh Ngọc Bình Trần Thị Ngọc Thủy Nguyễn Thị Lê Na Nguyễn Hà Dung Lê Thị Hồng Sương Lê Thị Hiền Nguyễn Thụy Phương Thy Hoàng Thị Thu Trang Soan Nguyễn Nguyễn Thị Hoàng Vy Nguyễn Ngô Nhất Linh Huynh Phuong Thao Huỳnh Trần Gia Ngân Nguyễn Thị Trang Phạm Nguyễn Bảo Trâm Đỗ Thùy Trang Phạm Thị Kim Quý Đào Thùy Linh Hoàng Thị Hải Yến Trương Thị Hồng Nhung Dương Thị Yến Linh Trần Thị Chinh Võ Thị Vĩnh Phan Thị Tuyết Trinh Đào Thị Như Quỳnh Nguyễn Thị Hồng Phạm Thị Trúc Lý Duyên Duyên Đỗ Thị Yến Lê Thanh Thanh Hiền Bùi Thị Mai Anh Huỳnh Thị Thu Trang Thu Hiền Đào Thị Tú Uyên Phạm Thị Quỳnh Như Phạm Thị Minh Trang Lê Như Uyên Trần Bảo Trân Phạm Thị Thủy Phạm Thị Minh Ngọc Nguyễn Thị Hiền Ngô Ngọc Thanh Phạm Thị Thảo Nhi Trần Thị Thanh Thúy Dương Thị Yến Linh Nguyễn Thị Ngân Nguyễn Thúy Quỳnh Nguyễn Thị Thanh Loan Đặng Duy Linh Tăng Thị Huyền Linh Lê Hiền Hoàng Thị Thu Thảo Nguyễn Thị Lan Lê Thị Minh Thảo Đỗ Hương Ly Nguyễn Thị Kim Tuyết Huỳnh Thị Hồng Trang Tạ Thị Nhung Trần Thị Hương Giang Nguyễn Thị Hà Lã Việt Hằng Trần Thu Trang Nguyễn Thị Ngọc Anh Nguyễn Thị Quỳnh Huỳnh Thị Mỹ LÊ THỊ BÍCH LIÊN Nguyễn Ngọc Thanh Trúc Phạm Thị Việt Hà Bùi Thị Lộc Đặng Thị Thảo Hồ Thái Ánh Mai Nguyễn Lê Thanh Hương Hà Mỹ Dung