Nghề pháp chế doanh nghiệp nhà nước từ góc nhìn của người trong cuộc

Dưới đây là ít trải nghiệm về nghề pháp chế doanh nghiệp của người trong cuộc. Hai năm làm pháp chế doanh nghiệp nhà nước, một khoảng thời gian không dài, mình cũng chưa trải qua tất cả các công việc pháp lý liên quan tới một doanh nghiệp nhà nước nhưng cũng đủ để mình hiểu nghề pháp chế doanh nghiệp nhà nước là như thế nào, nó có những đặc thù gì và những người làm pháp chế doanh nghiệp nhà nước như mình thường gặp phải những khó khăn nào trong công việc.

Thế nào là doanh nghiệp nhà nước

Trước hết, cần nhìn lại quy định của pháp luật để hiểu doanh nghiệp nhà nước là gì?

Theo định nghĩa của Luật doanh nghiệp 2014: “Doanh nghiệp nhà nước là doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ”.

Theo định nghĩa của Luật doanh nghiệp 2020 (hiện hành): “Doanh nghiệp nhà nước được tổ chức quản lý dưới hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, bao gồm:

a) Doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ;

b) Doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ hoặc tổng số cổ phần có quyền biểu quyết, trừ doanh nghiệp quy định tại điểm a khoản 1 Điều này”.

Như vậy, có thể thấy, khái niệm về doanh nghiệp nhà nước qua các thời kỳ không có nhiều thay đổi, điều khác biệt chủ yếu giữa khái niệm qua các thời kỳ là thay đổi tỷ lệ sở hữu của nhà nước tại doanh nghiệp.

Vậy nghề pháp chế doanh nghiệp là gì?

“Pháp chế Doanh nghiệp là vị trí có vai trò tạo ra các quy tắc, quy định trong nội bộ doanh nghiệp và điều tiết, kiểm soát hoạt động của doanh nghiệp tuân thủ theo Luật, bao gồm Luật bên ngoài (Các văn bản pháp quy do nhà nước ban hành quản lý hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp và các văn bản quy định, quy chế nội bộ do doanh nghiệp ban hành để quản lý hoạt động nội bộ nhằm đảm bảo cho doanh nghiệp hoạt động hợp pháp và loại trừ các rủi ro pháp lý trong kinh doanh”. Đây là khái niệm mình đọc được trên trang Caselaw.vn và thấy nó khá bao quát công việc của một người làm pháp chế theo kinh nghiệm của mình.

Vậy nghề pháp chế của một doanh nghiệp thông thường (doanh nghiệp tư nhân) và pháp chế doanh nghiệp nhà nước có gì khác nhau.

Trước khi làm việc tại doanh nghiệp nhà nước thì mình đã có thời gian khoảng một năm làm pháp chế cho doanh nghiệp tư nhân vì vậy mình sẽ rút ra một vài điểm khác biệt chủ yếu giữa pháp chế doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp nhà nước trên góc độ so sánh cá nhân.

Điều khác biệt thứ nhất, và cũng là điểm khác biệt quan trọng nhất đó là vận dụng quy định khác nhau của pháp luật trong việc giải quyết công việc.

Ngoài các luật chung mà cả 2 loại hình doanh nghiệp mình nhắc đến đều phải áp dụng, tuân thủ như Bộ luật dân sự, Bộ luật lao động, Luật doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật chứng Khoán, Luật Thương mại …. thì doanh nghiệp nhà nước còn phải tuân thủ và áp dụng các văn bản luật riêng, quy định chặt chẽ hơn như Luật quản lý vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất kinh doanh tại doanh nghiệp cùng hàng tá các nghị định, thông tư áp dụng riêng cho doanh nghiệp nhà nước và cả những quyết định hành chính do cơ quan chủ quản ban hành.

Do đó, để giải quyết được các vấn đề pháp lý phát sinh, người làm pháp chế doanh nghiệp nhà nước cần am hiểu cả các quy định pháp luật chung và cả quy định pháp luật đặc thù áp dụng riêng cho doanh nghiệp nhà nước.

Điều khác biệt thứ hai, doanh nghiệp nhà nước tồn tại một hệ thống văn bản pháp lý nội bộ khá chi tiết, đầy đủ

Bao trùm hầu hết các lĩnh vực hoạt động của doanh nghiệp như hành chính, nhân sự, tài chính, kế toán… và tất nhiên là văn bản nội bộ của bộ phận pháp chế. Trong hệ thống các văn bản pháp lý nội bộ đó, một số sẽ không do chính doanh nghiệp ban hành mà do cơ quan chủ quản ban hành như Điều lệ, Quy chế tài chính …, quá trình ban hành này của cơ quan chủ quản sẽ trải qua nhiều công đoạn và tốn khá nhiều thời gian, công sức của doanh nghiệp trong đó có sự góp phần không nhỏ của bộ phận pháp chế. Mình biết không ít các doanh nghiệp tư nhân có hệ thống văn bản pháp lý nội bộ nhiều và chặt chẽ giống với doanh nghiệp nhà nước đặc biệt là các tập đoàn đa quốc gia, doanh nghiệp lớn đã tồn tại lâu đời, các ngân hàng … nhưng văn bản nội bộ của doanh nghiệp nhà nước có điểm khác biệt đó là được cụ thể hóa từ các quy định pháp luật áp dụng cho doanh nghiệp nhà nước và có một số văn bản được xây dựng từ các quy chế mẫu dành riêng cho doanh nghiệp nhà nước.

Điều khác biệt thứ ba là trước nhiều vấn đề pháp lý, người làm pháp chế doanh nghiệp nhà nước phải tham khảo cách giải quyết đã xảy ra trước đó hoặc cách giải quyết của các doanh nghiệp nhà nước khác.

Nếu cùng là doanh nghiệp nhà nước, đặc biệt là các doanh nghiệp có cùng một cơ quan chủ quản thường sẽ gặp những vấn đề pháp lý giống nhau, khi đó người làm công tác pháp chế không chỉ phải giải quyết vấn đề trên góc độ pháp luật mà còn phải biết các doanh nghiệp khác đã làm như thế nào để giải quyết vấn đề đó. Các sai phạm của các doanh nghiệp khác là gì, từ đó tìm cách phòng tránh cho doanh nghiệp mình. Nó đòi hỏi người làm công tác pháp chế cho doanh nghiệp nhà nước không những phải thường xuyên cập nhật quy định mới của pháp luật mà còn phải cập nhật tình hình xã hội đặc biệt là tin tức liên quan tới các doanh nghiệp nhà nước khác. Mỗi lần đọc thông tin về sai phạm của một doanh nghiệp nào đó mới thấy rằng, doanh nghiệp mình có thể sẽ mắc phải lỗi tương tự bất kỳ lúc nào vì các quy định pháp luật áp dụng với doanh nghiệp nhà nước nhiều vô kể và rất khó để thực hiện đúng 100% trên thực tế, chỉ cần sai 1 ly là đi vạn dặm.

Điều khác biệt thứ tư đó là pháp chế doanh nghiệp nhà nước thường xuyên phải giải quyết các vấn đề pháp lý mang tính chất “lịch sử”

Hầu hết các doanh nghiệp nhà nước hiện nay đều được thành lập từ rất nhiều năm trước đây, điều đó cũng đồng nghĩa với việc có những vấn đề pháp lý của doanh nghiệp đã phát sinh từ rất lâu, thậm chí là những vấn đề pháp lý phát sinh từ khi minh chưa được sinh ra. Nó hình thành từ các dự án khi khởi sự doanh nghiệp, trải qua nhiều đời quản lý, nhiều đời giám đốc/ tổng giám đốc. Khi vấn đề pháp lý phát sinh, chưa có quy định pháp luật liên quan tới vấn đề đó hoặc nếu có thì rất đơn sơ, chung chung. Qua mỗi giai đoạn lại có một quy định pháp luật khác nhau áp dụng cho vấn đề pháp lý đó và đến hiện tại thì quy định pháp luật khác hoàn toàn so với quy định ban đầu. Mình chắc rằng không chỉ doanh nghiệp mình đang công tác mà rất nhiều doanh nghiệp nhà nước khác đang phải giải quyết những vấn đề pháp lý tương tự.

Điều khác biệt thứ năm và cũng là điều khác biệt cuối cùng mà mình muốn nói đến đó là việc giải quyết vấn đề pháp lý của doanh nghiệp nhà nước không chỉ dựa vào quy định pháp luật là có thể giải quyết được

Mặc dù đã có một năm kinh nghiệm làm pháp chế doanh nghiệp trước đó nhưng khi vào làm pháp chế doanh nghiệp nhà nước mình phải học cách làm mới gần như hoàn toàn. Để giải quyết được vấn đề pháp lý của doanh nghiệp nhà nước ngoài hiểu luật thì người làm công tác pháp chế còn phải am hiểu về cách thức vận hành của toàn bộ hệ thống doanh nghiệp, cách thức quản trị, phối hợp giữa các phòng ban, bộ phận và cả việc thanh tra, giám sát của nhà nước đối với doanh nghiệp. Có trường hợp các luật sư giỏi, có kinh nghiệm lâu năm trong lĩnh vực pháp luật nhưng khi được nhờ tư vấn về vấn đề pháp lý cho doanh nghiệp nhà nước lại không đưa ra được ý kiến tư vấn phù hợp, không thể áp dụng để giải quyết, thậm chí còn vi phạm các quy định pháp luật áp dụng riêng với doanh nghiệp nhà nước.

Chia sẻ của chị Bích Đào

Theo Tổng hợp
2.049 
Click vào đây để xem danh sách 4.947 Tuyển dụng pháp chế đang tuyển dụng hoặc nhận thông báo thường xuyên thông tin về Tuyển dụng pháp chế
Click vào đây để xem danh sách 4.947 Tuyển dụng pháp chế đang tuyển dụng hoặc nhận thông báo thường xuyên thông tin về Tuyển dụng pháp chế

Lương Thế Tài Nguyễn Đức Anh Bùi Trường Thông Lư Minh Quân Nguyễn Hồ Thạch Đào Kim Bảo Lê Hải Nam Nguyễn Văn Nam Phạm Quý Cảnh Ưng Ngọc Quốc Thái Phạm Ngọc Bằng Nguyễn Tấn Tài Nguyễn Mạnh Đức Phạm Thanh Xuyên Nguyễn Phạm Đông Thuần Tô Ngọc Hưng Đặng Đăng Khoa Mạc Bảo Khương Đoàn Hữu Phúc Trương Văn Huấn Huỳnh Duy Tân Nguyễn Tuấn Anh Bùi Đức Chiến Trần Luật Nguyễn Trung Chính Nguyễn Tuấn Hà Đỗ Hoài Thanh La Quốc Phong Nguyễn Duy Khánh Nhật Đào Thị Bích Phương Trần Thị Hải Trần Huỳnh Như Mạc Thị Thu Hà Nguyễn Khánh Huyền Đặng Thị Thanh Phương Bùi Thị Ngọc Anh Nguyễn Thị Phương Thảo Lai Tú Quyên Phạm Sao Chi Hồ Tấn Phát Nguyễn Ngọc Mai Trần Thị Thu Thảo Trần Hương Thuỳ Trâm Đoàn Thị Tuyết Mai Cấn Thị Mỹ Duyên Nguyễn Hải Anh Nguyễn Ngọc Thanh Thảo Ngô Trần Thuý Vân Thái Thụy Phương Thảo Nguyễn Mai Anh Hoàng Thị Thùy Nguyễn Thị Tuyết Mai thân thu hằng Trần Hương Giang Nguyễn Vũ Trúc Quỳnh Trần Thị Bảo Tem Vũ Thị Dung Trần Thị Hồng Nhung Lại Thị Huyền Lê Vũ Hoàng Hiếu Triệu Hoài Trinh Trần Thanh Ngân TRẦN THỊ KIM PHƯỢNG Phạm Huỳnh Nhật Quỳnh Anh Minh Hoà Đào Như Quỳnh Võ Hà Băng Nguyễn Thị Minh Thúy Mai Thị Thuỳ Linh Nguyễn Thị Kiều Oanh Nguyễn Hồng Diệp Tống Thị Hằng Phương Thảo Nguyễn Lê Thị Ngọc Yến Nguyễn Thị Mỹ Hương Lê Thị Huyền Trinh Trần Thị Bạch Vân Nguyễn Thanh Nga Bùi Thị Thu Hà Phạm Thị Vui Nguyễn Thị Thúy Huỳnh Hồng Phúc Trần Quyên Nguyễn Hồng Hạnh Lê Thị Bích Huyền Lily Chiem Trương Thị Kiều Loan Nhung Dương Lê Trúc Giang Đàm Thị Lan Hương Trần Thị Thanh Nga Hà Thị Ái My Trương Tú Mỹ Văn Thị Kiều Trinh Trương Vũ Phương Nga Trần Thị Đoan Phượng Phạm Thị Thu Hà